สี่วิธีกลั่นและสกัดน้ำมันหอมระเหย เก็บกลิ่นของพืชไว้
กลีบมะลิหนึ่งกลีบ เปลือกส้มหนึ่งชิ้น ใบสมุนไพรหนึ่งกำมือ พืชแต่ละชนิดเก็บกลิ่นไว้ในแบบของตัวเอง คนจึงต้องหาวิธีต่างกันเพื่อเก็บกลิ่นของแต่ละชนิด น้ำมันหอมระเหยถูกใช้สร้างกลิ่นหอมมานานมากแล้ว และพืชแต่ละชนิดต้องใช้วิธีสกัดต่างกัน
น้ำมันหอมระเหย ตามชื่อของมัน คือแก่นแท้ของพืชในรูปของเหลวข้นคล้ายน้ำมัน เป็นผลจากการกลั่นที่ใช้เวลานานด้วยหลายวิธี วิธีที่รู้จักกันในปัจจุบัน ได้แก่
การดึงกลิ่นดอกไม้ (Enfleurage)

วิธีนี้มักใช้กับดอกไม้กลีบบางที่สกัดน้ำมันได้ยากมาก เช่น มะลิและกระดังงา (ylang ylang) เป็นหนึ่งในวิธีทำมือที่เก่าแก่ที่สุด และมีต้นกำเนิดในฝรั่งเศส
เพื่อเก็บน้ำมันจากกลีบดอกที่บอบบาง ไขมันสัตว์ที่เรียกว่าโพแมด (pomade) จะถูกทาเป็นชั้นบนกรอบเหล็ก แล้ววางดอกไม้ไว้ด้านบน ไขมันค่อย ๆ ดึงน้ำมันออกจากดอกไม้ขณะที่ดอกเหี่ยว จากนั้นนำไขมันไปละลายในแอลกอฮอล์และให้ความร้อน
เมื่อแอลกอฮอล์ระเหยหมด สิ่งที่เหลือคือแก่นกลิ่นที่เรียกว่าแอบโซลูท (absolute) ขั้นตอนนี้ละเอียดและช้า แต่ครั้งหนึ่งเคยเป็นวิธีหลักในการเก็บกลิ่นดอกไม้บอบบางอย่างมะลิ แอบโซลูทมีกลิ่นใกล้เคียงดอกไม้สดมาก และราคาสูงมาก
นี่คือวิธีที่ Grenouille ใช้ในนวนิยาย "Perfume" เพื่อเอากลิ่นของเหยื่อมาทำน้ำหอมที่ว่ากันว่าควบคุมอารมณ์ของมนุษย์ได้
การบีบเย็น (Cold pressed)

การบีบเย็นนำน้ำมันหอมระเหยออกจากเปลือกของพืช โดยไม่ใช้ความร้อนหรือตัวทำละลายใด ๆ น้ำมันหอมระเหยกลุ่มซิตรัสส่วนใหญ่สกัดด้วยวิธีนี้ รวมถึงน้ำมันหอมระเหยส้มโอ เลมอนผิวขรุขระ (rough lemon) เลมอน และส้ม
น้ำมันที่บีบเย็นจากเปลือกผลไม้ตระกูลส้มยังจัดเป็นน้ำมันหอมระเหย ตามนิยามของมาตรฐานสากล ISO 9235 สิ่งที่ต้องระวังในวิธีนี้คือแหล่งที่มาของวัตถุดิบ เพราะวัตถุดิบคือเปลือก ยาฆ่าแมลงหรือสารเคมีป้องกันพืชที่ตกค้างอยู่จะส่งผลต่อทั้งคุณภาพและกลิ่นของน้ำมัน
การกลั่นด้วยไอน้ำ

การกลั่นด้วยไอน้ำเป็นวิธีที่ใช้กันมากที่สุดจนถึงปัจจุบัน และใช้กับน้ำมันหอมระเหยส่วนใหญ่ สิ่งที่ได้เรียกว่าน้ำมันหอมระเหย ต่างจากสารสกัดด้วยตัวทำละลายซึ่งมีชื่อเฉพาะของตัวเอง คือคอนกรีต (concrete) หรือแอบโซลูท
ขั้นแรก นำสมุนไพรหรือวัตถุดิบจากพืชใส่ลงในหม้อกลั่นพร้อมน้ำบริสุทธิ์ น้ำต้องได้มาตรฐานความบริสุทธิ์ เพื่อให้น้ำมันที่สกัดได้มีคุณภาพสูงที่สุด
ในการกลั่นด้วยไอน้ำ ความร้อนจากใต้หม้อกลั่นทำให้ไอน้ำลอยขึ้นและพาน้ำมันไปตามท่อ เมื่อผ่านส่วนของท่อที่ถูกทำให้เย็น ไอน้ำจะควบแน่นเป็นหยด ได้ส่วนผสมของไฮโดรซอลและน้ำมันหอมระเหย
น้ำมันหอมระเหยส่วนใหญ่เบากว่าน้ำ จึงลอยเป็นชั้นบาง ๆ บนผิวไฮโดรซอล ไฮโดรซอลหรือที่เรียกว่าน้ำสมุนไพรหรือน้ำดอกไม้ คือน้ำสมุนไพรที่มีน้ำมันหอมระเหยอยู่ประมาณ 0.02% เมื่อแยกไฮโดรซอลออกหมด สิ่งที่เหลือคือน้ำมันหอมระเหยบริสุทธิ์ ไฮโดรซอลเป็นวัตถุดิบมีค่าที่นำไปกลั่นซ้ำเพื่อเอาน้ำมันเพิ่ม หรือกรองไปใช้ในผลิตภัณฑ์ดูแลผิวได้
การสกัดด้วยตัวทำละลาย
จนถึงปัจจุบัน นี่คือวิธีที่อุตสาหกรรมน้ำหอมใช้มากที่สุด ขั้นตอนนี้ใช้ตัวทำละลาย เช่น เฮกเซน อะซีโตน หรือเมทิลีนคลอไรด์ สิ่งที่ได้จึงมีชื่อเฉพาะว่าสารสกัด (คอนกรีต แอบโซลูท) และใช้เป็นวัตถุดิบของน้ำหอม
ในวิธีนี้ พืชจะถูกแช่ในตัวทำละลายเพื่อละลายสารให้กลิ่นออกมา เมื่อตัวทำละลายระเหยหมด สิ่งที่เหลือคือก้อนข้นคล้ายขี้ผึ้งที่เรียกว่า "คอนกรีต" เมื่อล้างคอนกรีตด้วยแอลกอฮอล์และปล่อยให้แอลกอฮอล์ระเหย จะได้ "แอบโซลูท" แอบโซลูทใช้ในน้ำหอมเป็นหลัก
ข้อดีใหญ่ของวิธีนี้คือประหยัดเวลาและต้นทุนได้มาก และได้ผลผลิตสูงกว่าการกลั่นด้วยไอน้ำมาก น้ำหอมและวัตถุดิบกลิ่นต้องการแค่เก็บกลิ่นไว้ สำหรับสองอุตสาหกรรมนี้ การสกัดด้วยตัวทำละลายจึงเป็นวิธีหลัก
คำถามที่พบบ่อย
การสกัดน้ำมันหอมระเหยมีวิธีอะไรบ้าง
สี่วิธีที่ใช้กันทั่วไปคือการดึงกลิ่นด้วยไขมัน (enfleurage) การบีบเย็น การกลั่นด้วยไอน้ำ และการสกัดด้วยตัวทำละลาย
ไฮโดรซอลคืออะไร
ไฮโดรซอลคือน้ำที่เก็บได้พร้อมกับน้ำมันหอมระเหยระหว่างการกลั่นด้วยไอน้ำ น้ำนี้มีน้ำมันหอมระเหยของพืชอยู่เล็กน้อย และเรียกอีกชื่อว่าน้ำดอกไม้
อุตสาหกรรมน้ำหอมมักสกัดกลิ่นอย่างไร
ส่วนใหญ่ใช้การสกัดด้วยตัวทำละลาย เพราะเร็ว ต้นทุนต่ำกว่า และได้ผลผลิตสูงกว่าการกลั่นด้วยไอน้ำ
สำหรับฉัน ฉันให้คุณค่ากับน้ำมันหอมระเหยบริสุทธิ์เป็นพิเศษ มีเพียงน้ำมันหอมระเหยบริสุทธิ์ที่กลั่นด้วยวิธีที่ถูกต้องเท่านั้นที่เก็บกลิ่นและแก่นแท้ของพืชไว้ได้ครบ อย่างที่ธรรมชาติมอบให้ เหมือนพืชย้ายชีวิตจากเปลือก ลำต้น ใบ และดอก ไปสู่อีกรูปหนึ่ง โดยยังคงความงามดั้งเดิมไว้
ไซง่อน, 20/08/17, Rei Nguyen (อ่านเพิ่มเติมในบล็อกของ Rei Nguyen ที่นี่)
ดูสินค้าอื่น ๆ ของ NOTE
